Utrzymanie zdrowych i stabilnych rodzin pszczelich wymaga zrozumienia procesów zachodzących w ulu, a jednym z głównych elementów jest rola osobników odpowiedzialnych za ciągłość populacji. Matki pszczele stanowią centralny punkt funkcjonowania kolonii, ponieważ to od nich zależy rytm składania jaj a także tempo rozwoju nowych pokoleń robotnic. Ich obecność wpływa na zachowania pszczół, strukturę rodziny oraz dynamikę prac wykonywanych w ulu.
Pszczoły reagują na zmiany w kondycji królowej, dlatego jej stan jest jednym z czynników decydujących o tym, w jaki sposób kolonia przeprowadza własne życie codzienne.
Proces podmiany królowej w ulu może następować naturalnie albo zostać wymuszony przez określone warunki środowiskowe i biologiczne. Pszczele matki powstają w specjalnych komórkach matecznikowych, a rozwój larwy przebiega w odmienny sposób niż w sytuacji robotnic. Różnice te wynikają z innego sposobu żywienia, co wpływa na kształtowanie cech reprodukcyjnych i długości życia. Wybór odpowiedniego momentu na pojawienie się nowej królowej ma znaczenie dla zachowania płynności pracy rodziny pszczelej, ponieważ zmiana ta wiąże się z przerwą w czerwieniu i przejściową reorganizacją wewnątrz ula.
Znaczenie królowej wykracza poza funkcję rozrodczą, ponieważ jej zapach oddziałuje na zachowania całej kolonii. Feromony wysyłane przez matki pszczele stanowią sygnał stabilizujący, regulujący pracę robotnic oraz ograniczający rozwój jaj składanych przez osobniki nieprzystosowane do pełnienia funkcji rozrodczych. Gdy zapach królowej słabnie, pszczoły mogą podejmować działania prowadzące do przygotowania mateczników, co jest naturalnym elementem ich instynktu zapewnienia ciągłości rodziny. Obserwacja takich modyfikacji pozwala nie gorzej zrozumieć cykl życia pszczół i ułatwia analizę zachowań owadów w różnych porach roku.
Praca nad rozwojem rodzin pszczelich wymaga uwzględnienia czynników biologicznych, środowiskowych a także sezonowych, które wpływają na funkcjonowanie królowej. Pszczele matki rozwijają się najlepiej w sprzyjających warunkach pogodowych i w okresach, gdy dostęp do pożytku jest wystarczający, co wiąże się z możliwością utrzymania prawidłowego poziomu karmienia larw. Przededukowanie roli królowej oraz jej znaczenia dla równowagi kolonii daje możliwość nie gorzej analizować zachowania pszczół, ich reakcje na zmiany w środowisku oraz sposoby radzenia sobie z naturalnymi procesami zachodzącymi w rodzinach pszczelich.
Zobacz również: kupno pszczół.